گروه فرهنگ و هنر شهرستان مینودشت

دستگاه سه‌گاه، یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است.

این دستگاه تقریباً در همه ممالک اسلامی متداول است. این دستگاه بیشتر برای بیان احساس غم

و اندوه که به امیدواری می‌گراید مناسب است . آواز سه گاه بسیار غم انگیز و حزن آور

است. گوشه‌های مهم این دستگاه عبارت‌اند از : در آمد ، مویه ، زابل ، مخالف ، حصار

گوشـــــــــه‌های دیگر

مانند: آواز، نغمه، زنگ شتر، بسته نگار، زنگوله، خزان، بس حصار، معربد، پهلوی (رجز)، حاجی

حسینی، مغلوب، دوبیتی، حزین، دلگشا، رهاوی، مسیحی، ناقوس، تخت طاقدیس، شاه

ختایی(حدی)، مداین، نهاوند. آوازی است بی نهایت غمگین و ناله‌های جانسوز آن ریشه و بنیاد آدمی

را از جا می‌کند و از راز و نیاز عاشقان دوری کشیده و از بیچارگی بی نوایان و ضعیفان گفتگو می‌کند

(روح الله خالقی- نظری به موسیقی). به تعبیر مجید کیانی " سه‌گاه" سپیده دم است. پایان شب و

آغاز روشنایی یا آغاز زندگی انسان، آن هم عشق است. (مقام عشق در هفت وادی عرفان)

البته حالت این دستگاه در همه جا ثابت نیست و بویژه در مخالف بسیار باشکوه است به عنوان نمونه

قطعهٔ «من از روز ازل» ساختهٔ مرتضی محجوبی و "رسوای زمانه همایون خرم" دارای نغمه‌ای

بسیار تاثیرگذار و غم انگیز است. قابل ذکر است که آهنگهای شادی آور در سه گاه فراوان هستند از

جمله"گل اومـــــد بهار اومــــــــد" مجید وفادار.

گوشــــــــــــــه‌ها

گوشه‌های مهم دستگاه سه گاه عبارت‌اند از :

1. درآمد :که معمولاً همه دستگاه‌ها با گوشه‌ای به نام درآمد که نشان دهنده حالت دستگاه است آغاز می‌شود.
2. نغمه
3. کرشمه
4. کرشمه با مویه
5. زنگ شتر
6. زابل : بر درجه سوم گام تاکید دارد.
7. بسته نگار
8. مویه : که بر درجه پنجم گام تاکید می‌کند و حالتی مانند شور دارد .
9. مخالف :که بر درجه ششم گام تاکید دارد و حالت آن با سه گاه فرق دارد و می‌توان از این گوشه برای مرکب خوانی به اصفهان نیز استفاده کرد .
10. حاجی حسینی
11. بسته نگار ۲
12. مقلوب
13. نغمهٔ مقلوب
14. حزین
15. مویه ۲
16. رهاب
17. مسیحی
18. شاه خطایی
19. تخت طاقدیس (تخت کاووس)
20. رجز (ارجوزه)

گـــــــــــــــــــــام

با نمادگذاری عددی فواصل بر اساس ربع پرده در گام دستگاه سه‌گاه چنین هستند: 4,3,3,4,3,3,4

 ........ پیروز و سربلند باشید ........